Wpływ otoczenia na zdrowie

Dlaczego dzieci są bardziej narażone na skutki zanieczyszczenia powietrza i jak dorastanie w zanieczyszczonym środowisku może odbić się na dorosłym życiu – zapytaliśmy dr. med. Piotra Dąbrowieckiego, specjalistę chorób wewnętrznych i alergologii, który pełni funkcję przewodniczącego Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POCHP.

Autor: Katarzyna Kujac

Niska_Emisja_2015Czy dzieci należą do grupy zwiększonego ryzyka skutków zdrowotnych zanieczyszczeń powietrza?
Dziecko, zarówno w swoim rozwoju prenatalnym, jak i po urodzeniu jest poddawane różnym bodźcom, które nie pozostają bez wpływu na jego rozwój. Ekspozycja matki na zwiększoną ilość zanieczyszczeń powietrza w czasie ciąży może powodować przedwczesny poród, a dziecko często charakteryzuje się niższą masa urodzeniową. Dzieci kobiet, które w czasie ciąży wdychały zanieczyszczenia powietrza, takie jak m.in. węglowodory aromatyczne czy pył zawieszony, zdecydowanie częściej zapadają na infekcje w okresie niemowlęcym oraz chorują na astmę oskrzelową. Oddychanie przez dzieci powietrzem o zwiększonej ilości zanieczyszczeń powoduje u nich dwa razy częściej występujące infekcje układu oddechowego, a przenikanie małych cząstek zanieczyszczeń PM2,5 i PM1 do krwi wpływa na czynność układ u krążenia oraz centralnego układu nerwowego.


Czy układ oddechowy dziecka jest bardziej wrażliwy na oddychanie zanieczyszczonym powietrzem?
Niekorzystny wpływ zanieczyszczeń powietrza na dzieci jest niechybnie spowodowany niedojrzałą budową układu oddechowego w wieku rozwojowym. Do 4. roku życia światło obwodowych oskrzeli jest bardzo wąskie i podatne na czynniki powodujące obrzęk śluzówki – takim czynnikiem są także zanieczyszczenia powietrza. Ponadto, stosunkowo niedojrzałe nieswoiste mechanizmy obronne, nadprodukcja śluzu w reakcji na niewielki bodziec zewnętrzny i nieefektywny odruch kaszlowy mogą powodować zwiększoną wrażliwość dziecięcych oskrzeli na czynniki drażniące, dostające się do płuc wraz z wdychanym powietrzem.

Czy dzieci bawiące się na dworze podczas epizodów smogowych mogą być narażone na szkodliwe skutki zanieczyszczenia powietrza?
W czasie epizodów smogowych małe dzieci nie powinny przebywać za zewnątrz. W trakcie zabawy dziecko najczęściej szybko się porusza oraz intensywnie oddycha, dlatego więcej powietrza wraz z zanieczyszczeniami smogowymi dociera do płuc. Może być to powodem ostrej reakcji zapalnej ze strony układu oddechowego, a także zaostrzenia np. astmy u tych dzieci, które już na nią chorują.

W jaki sposób dorastanie w zanieczyszczonym środowisku może przekładać się na stan zdrowia w dorosłym życiu?
Badania naukowe i dane epidemiologiczne wskazują, że dojrzewanie w środowisku o zwiększonym poziomie zanieczyszczeń powietrza może istotnie wpływać na upośledzenie prawidłowego rozwoju układu oddechowego. Dodatkowo może stymulować nieprawidłową odpowiedź na powszechnie występujące czynniki środowiskowe, np. alergeny wziewne. Alergeny powietrzopochodne, wnikając do układu oddechowego, mają na swojej powierzchni cząstki zanieczyszczeń powietrza, które nasilają odpowiedź zapalną organizmu na alergeny. Duet „alergen i zanieczyszczenia powietrza” intensywniej stymuluje układ odpornościowy człowieka do reakcji obronnej na czynnik potencjalnie nieszkodliwy (alergen). Stąd też epidemia alergii i astmy w krajach i miastach, w których normy zanieczyszczeń powietrza są znacznie przekroczone. Ponadto, oddychanie zanieczyszczonym powietrzem dwukrotnie zwiększa ryzyko infekcji układu oddechowego u dzieci i stanowi duże niebezpieczeństwo rozwoju zależnej od infekcji astmy oskrzelowej. Najgroźniejsze zanieczyszczenia powietrza to pyły PM10, PM2,5, tlenki azotu, ozon, tlenki siarki. Narażenie na NO, SO, ozon może wywołać uszkodzenie śluzówki dróg oddechowych i zaburzyć klirens śluzowo-rzęskowy, zwiększając tym samym ryzyko wystąpienia infekcji, zaostrzenia astmy lub alergicznego nieżytu nosa. To, czym oddycha nasze dziecko, wprost przekłada się na to, jak często i jak długo choruje.

Co rodzice mogą zrobić, aby uchronić swoje dzieci przed niską emisją?
Rodzice mogą w sposób świadomy prowadzić proekologiczny styl życia, np. zaplanować sposób ogrzewania własnego domu, aby samemu nie przyczyniać się do wzrostu emisji szkodliwych substancji, którymi ich dzieci i dzieci ich sąsiadów będą oddychać. Jeśli nie mamy wpływu na powietrze, którym oddychamy, a mieszkamy w zanieczyszczonej atmosferze (duża aglomeracja miejska, miejscowość, w której w sezonie grzewczym trudno o czyste powietrze), najlepiej w wolnych chwilach odpoczywać w czystym ekologicznie terenie – czasami znajduje się on zaledwie 5–10 km od naszego miejsca zamieszkania. Dobrze jest możliwie często wyjeżdżać poza miasto, planować urlop nad morzem lub w górach – choć polskie góry należy wybierać tylko latem. Zimą górskie kotliny zamieniają się, niestety, w smogowe niecki wypełnione powietrzem pełnym toksycznych substancji.

Jakie objawy ze strony układu oddechowego dziecka mogą świadczyć o tym, że źle reaguje ono na zanieczyszczone powietrze?
Objawy podrażnienia układu oddechowego przez zanieczyszczenia powietrza do złudzenia przypominają objawy infekcji. Sygnałami alarmowymi może być kaszel, wykrztuszanie wydzieliny, podrażniony nos i spojówki nosa, ale bez gorączki i przy dobrym stanie ogólnym dziecka. Trudno na początku jednoznacznie rozstrzygnąć czy to wirus, alergia, czy zanieczyszczenia powietrza dokuczają naszym pociechom. Przy powtarzających się objawach najprościej zadać to pytanie lekarzowi rodzinnemu – to od niego powinniśmy otrzymać najbardziej kompetentną odpowiedź.


Materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego zawartość odpowiada wyłącznie Moda na Zdrowie Sp. z o.o.


Reklama